Szlakiem architektury drewnianej - Cerkwie, krajobrazy, konie w powiecie gorlickim

Szlakiem architektury drewnianej - Cerkwie, krajobrazy, konie w powiecie gorlickim
Piękne krajobrazy, wijące się drogi między górami, niesamowita przyroda, bajeczne cerkwie przyciągające wzrok oraz konie na halach. Kolorowe lasy, różnokolorowe liście mieniące się w słońcu, krystalicznie czyste strumyki i potoki oraz świeże powietrze.

Warte zwiedzenia są cerkwie w Banicy, Izbach, Czarnnej, Kwiatoniu, Skwirtnem, Hańczowej oraz Stadnina Koni Huculskich w Regietowie.

Cerkiew św. św. Kosmy i Damiana w Banicy
Zbudowana pod koniec XVIII w. na miejscu trzech wcześniejszych cerkwi, z których pierwsza pochodziła z końca XVI w. W 1898 podczas gruntownej przebudowy powiększona została nawa, którą połączono z babińcem. Zmieniono także kształt dachu. W XX w. była kilkukrotnie remontowana. W 1947 przejęta przez kościół rzymskokatolicki. Wezwanie cerkwi nie zostało zmienione.
Cerkiew o budowie trójdzielnej. W centrum wydłużona nawa połączona z babińcem. Na południu prezbiterium, na północy wieża. Ściany obite gontem, dachy blachą. Wewnątrz pochodzący z 1787 ikonostas. Wśród znajdujących się w cerkwi ikon znajdują się pochodzące z przełomu XVI i XVII w. ikony przedstawiające apostołów oraz Deesis, a także pochodzące z 1702 przedstawienie Michała Archanioła. W nawie znajdują się dwa ołtarze boczne z XIX-wiecznym obrazem Wniebowzięcia Matki Bożej oraz współczesnym Matki Boskiej Częstochowskiej. Antepedium zdobione barokowymi malowidłami.
Teren cerkwi otoczony niskim kamiennym murem z bramą – dzwonnicą. W obrębie muru znajduje się pozostałość po pochodzącej z 1696 chrzcielnicy.

Cerkiew św. Łukasza w Izbach
Dawna cerkiew greckokatolicka, wzniesiona w 1888, w znajdująca się w Izbach. Od 1948 użytkowana przez kościół rzymskokatolicki, obecnie jako kościół filialny pw. św. Łukasza parafii w Banicy. Cerkiew wpisano na listę zabytków w 1994.
Cerkiew położona jest w centrum wsi. Same zaś Izby ulokowały się u stóp Lackowej, nad rzeką Białą. Obecną świątynię wybudowano w 1886 roku na miejscu poprzedniej drewnianej cerkwi, w której znajdował się otoczony kultem Obraz Matki Bożej, słynący z uczynionych cudów. Dzięki temu w 1782 roku podniosło to Izby do rangi sanktuarium Maryjnego. Cudowny obraz otoczony był kultem, ciągnęły do niego liczne pielgrzymki. Dwukrotnie modlitwa do Maki Boskiej Izbiańskiej ocaliła z rąk nieprzyjaciela Kazmierza Pułaskiego, dowódcę konfederatów barskich, za co ufundował on złote wotum wdzięczności i uczynił pobożną fundację dla kościoła.
Po wybudowaniu w 1886 roku nowej świątyni przeniesiono do niej cudowny Obraz. Większa, obszerniejsza świątynia była potrzebna ze względu na duży napływ pielgrzymów, także z zagranicy.
Gdy we wsi wybudowano nową świątynie prawosławną po przejściu większości ludności na tę wiarę w 1928 roku, cerkiew greckokatolicką zamknięto, a kult zaczął powoli wygasać. Cerkiew powoli niszczała, wiele rzeczy rozkradziono, lub zniszczono. Na szczęście cudowny Obraz ocalał. W 1955 roku przeniesiono go do kościoła w Bereście, zastępując go kopią namalowaną przez kanonika Adama Stachonia.
Świątynia jest wybudowana w stylu późnoklasycystycznym, z kamienia, otynkowana. Składa się z trójprzęsłowej nawy, półkoliście zamkniętego prezbiterium, oraz transeptu (nawy poprzecznej, inaczej krzyżowej) z identycznie zamkniętymi ramionami. Od frontu do nawy dobudowano wysoką, kwadratową wieżę, o podziałach ramowo - pilastrowych. Wieża podzielona jest gzymsami na trzy kondygnacje, i nakryta hełmem baniastym z latarnią. Świątynię nakrywają dachy dwuspadowe, z czterema baniastymi wieżyczkami, ze ślepymi latarniami. Wnętrze nakryte jest sklepieniami żaglastym, prezbiterium i nawa nakryte są hemisferycznie.

Cerkiew św. Dymitra w Czarnej (XIX wiek)
Obecnie rzymskokatolicki kościół parafialny pw. Podwyższenia Krzyża Świętego) – drewniana greckokatolicka cerkiew, wzniesiona w roku 1834 roku we wsi Czarna w miejscu wcześniejszej cerkwi, wzmiankowanej już w roku 1795. Zabytek Szlaku Architektury Drewnianej.
Cerkiew wybudowana w roku 1834. W roku 1882 powstały obrazy do ikonostasu. Po powrocie wsi do Polski w roku 1951 użytkowana przez kościół rzymskokatolicki jako kościół parafialny. Wyremontowana w roku 1967.
Cerkiew w Czarnej jest świątynią orientowaną, trójdzielną o konstrukcji zrębowej. Od południa i północy do prezbiterium przylegają zakrystie. Nad wszystkimi częściami dwuspadowe dachy. Nad nawą ośmioboczna wieżyczka zakończona baniastym hełmem. Na zachodniej ścianie sześciokolumnowy portyk, zwieńczony trójkątnym szczytem.
W cerkwi znajduje się ikonostas, który został przeniesiony na tylną ścianę prezbiterium. Pozostałe wyposażenie poprzenoszone do muzeów – carskie wrota do Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, feretron i figura Matki Boskiej do Działu Sztuki Cerkiewnej Muzeum Zamku w Łańcucie.
Przy cerkwi duży, dobrze zachowany cmentarz, z nagrobkami z początku XX wieku. Na północny zachód od cerkwi stoi wzniesiona na planie wąskiego prostokąta dzwonnica z dzwonem z roku 1886. Sama dzwonnica wybudowana została prawdopodobnie po roku 1951.

Cerkiew św. Paraskewy w Kwiatoniu
Dawna łemkowska cerkiew greckokatolicka. Obecnie używana jako kościół filialny parafii rzymskokatolickiej w Uściu Gorlickim. Należy do najlepiej zachowanych cerkwi łemkowskich w Polsce. Znajduje się na szlaku architektury drewnianej województwa małopolskiego. W 2013 roku została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO wraz z innymi drewnianymi cerkwiami w Polsce i na Ukrainie.
Cerkiew została wybudowana w drugiej połowie XVII wieku. Za datę budowy często podawany jest rok 1700. Wieża została dostawiona w 1743 roku. Datę tę odszukano na jednej z belek konstrukcji. Może odnosić się ona jednak jedynie do remontu starszej wieży. Jest to najstarsza pewnie datowana wieża cerkwi łemkowskiej. Po akcji "Wisła" w 1947 roku świątynia zaczęła być użytkowana jako kościół rzymskokatolicki, należący do parafii w Uściu Gorlickim. Obecnie w współużytkowaniu rzymskich katolików i grekokatolików.
Cerkiew była wielokrotnie odnawiana. Remonty korpusu przeprowadzono w latach 1811, 1904, 1967 oraz w latach 90. XX wieku, zaś remonty wieży – w latach 1863, 1911, 1928, 1967 oraz w latach 90. XX wieku. W 2011 r. wykonano czyszczenie pokrycia gontowego całej cerkwi.
Świątynia jest cerkwią łemkowską typu północno-zachodniego. Uznawana jest za modelowy i najpiękniejszy przykład tego stylu. Cerkiew wybudowano z drewna. Jest budowlą o konstrukcji zrębowej, orientowaną, trójdzielną. Wzniesiona została na planie złożonym z trzech kwadratów: obszernego prezbiterium, nawy i babińca. Trójdzielność budowli wyraźna jest również w bryle, która wznosi się od najniższego prezbiterium, przez wyodrębnioną wyższą nawę po dominującą nad całością wysmukłą wieżę. Każdy z członów budowli jest nakryty odrębnym dachem.
Wieża o pochyłych ścianach ma konstrukcję słupową i obejmuje ściany babińca. Wokół wieży znajduje się zachata. Cała cerkiew, zarówno ściany jaki i dach, obita jest gontem, a jedynie partia izbicy pokryta jest pionowym szalunkiem. Konstrukcja posiada dachy namiotowe, dwukrotnie łamane, z makowicami i pozornymi latarniami. Latarnie oraz uskoki zadaszeń kopuły nad nawą ozdobione są fryzem arkadowym wykonanym z listew nabitych na szalunek ścian. Na zwieńczeniach znajdują się ozdobne krzyże, każdy z nich o innym kształcie. Uwagę zwracają dekoracyjne obramienia okien prezbiterium. Wejście do wnętrza prowadzi przez zachodni portal babińca o wykroju spłaszczonego trójliścia. Przestrzeń nad nawą i prezbiterium zamykają łamane kopuły namiotowe, zaś w babińcu strop jest płaski.
Świątynia otoczona jest ogrodzeniem z bali z dwiema drewnianymi bramkami konstrukcji ramowej, zwieńczonymi gontowymi daszkami z cebulastymi baniami. Bramki w ten sposób nawiązują do stylu dachu cerkwi.

Cerkiew świętych Kosmy i Damiana w Skwirtnem
Dawna łemkowska cerkiew greckokatolicka, znajdująca się w Skwirtnem, wzniesiona w 1837.
Po 1947 przejęta przez kościół rzymskokatolicki. Obecnie użytkowana jako kościół filialny parafii Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Uściu Gorlickim.
Cerkiew wpisano na listę zabytków w 1991. Została włączona do małopolskiego Szlaku Architektury Drewnianej.
Cerkiew została wybudowana w 1837. Po akcji „Wisła” w 1947 świątynia zaczęła być użytkowana jako kościół rzymskokatolicki. Remonty świątyni przeprowadzono w 1900 oraz w latach 1964-65 i 1991-92.
Świątynia jest cerkwią łemkowską typu północno-zachodniego. Uznawana jest za modelowy przykład XIX-wiecznej cerkwi wzniesionej w tym stylu. Cerkiew wybudowano z drewna. Jest budowlą o konstrukcji zrębowej, orientowaną, trójdzielną. Wzniesiona została na planie złożonym z trzech prostokątów zbliżonych do kwadratu: prezbiterium, szerszej od niego nawy i babińca. Każdy z członów budowli jest nakryty odrębnym dachem.
Wieża ma konstrukcję słupową i obejmuje całkowicie ściany babińca. Wokół wieży znajduje się zachata. Cała cerkiew, zarówno ściany jaki i dach, obita jest gontem. Konstrukcja posiada dachy namiotowe bez załamań, uzupełnione kalenicami i zwieńczone pozornymi wielobocznymi latarniami. Na zwieńczeniach znajdują się ozdobne krzyże, każdy z nich o innym kształcie. Nad wieżą umieszczono namiotowo-baniasty hełm. Nawa i prezbiterium nakryte są pozornymi sklepieniami kopulastymi, zaś w babińcu strop jest płaski.
Świątynia otoczona jest drewnianym ogrodzeniem z jedną bramką.

Cerkiew Opieki Matki Bożej w Hańczowej
Cerkiew pod wezwaniem Opieki Matki Bożej – prawosławna cerkiew parafialna w Hańczowej. Należy do dekanatu Gorlice diecezji przemysko-gorlickiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.
Drewniana, XIX-wieczna cerkiew łemkowska; położona na małopolskim Szlaku Architektury Drewnianej.
Obok cerkwi granitowy krzyż, postawiony na pamiątkę tysiąclecia chrztu Rusi (988–1988). Na ścianie cerkwi brązowa tablica pamiątkowa z dwujęzycznym napisem, poświęcona wypędzonym z Łemkowszczyzny; zawieszona w 50. rocznicę Akcji „Wisła” (1947–1997).
Cerkiew w Hańczowej istniała już w XVII w. Niektóre źródła podają, że jej prezbiterium powstało w 1644. Obecny obiekt został wzniesiony w I połowie XIX stulecia na miejscu pierwotnej świątyni. Być może sama wieża jest starsza i pochodzi z XVIII w. Obiekt gruntownie odnawiany w 1871 oraz w latach 1960–1968. Ostatnie rozległe prace konserwatorskie i remontowe zarówno wewnątrz jak i na zewnątrz prowadzone były w latach 1989–2012.
Do przeprowadzenia w 1947 Akcji „Wisła” była to cerkiew greckokatolicka, następnie w latach 1947–1958 służyła wiernym obrządku łacińskiego. Mimo tego postępowała jej dewastacja i w 1956 została podjęta decyzja o jej rozbiórce i wywiezieniu wyposażenia do składnicy ikon w Łańcucie. Cerkiew uratował powrót kilku rodzin wysiedlonych w 1947, których członkowie własnymi siłami wyremontowali ją, oraz powołanie w Hańczowej parafii prawosławnej. Mieszkańcy Hańczowej odnowili cerkiew w jedyny możliwy dla nich sposób, wymieniając przegniłe drewno i zabezpieczając dach. Polichromie zostały odrestaurowane dopiero po 1989. W 1958 cerkiew zaczęła na nowo pełnić funkcje liturgiczne. Jest to jedna z lepiej odrestaurowanych w Polsce cerkwi typu łemkowskiego.
Cerkiew w Hańczowej zaliczana jest do młodszego wariantu typu północno-zachodniego drewnianych cerkwi łemkowskich. Jest trójdzielna, składa się z nawy, prezbiterium oraz wieży z kruchtą. Prezbiterium i nawa wzniesione w konstrukcji zrębowej, wieża – w konstrukcji słupowo-ramowej. Prezbiterium wydłużone, zamknięte trójbocznie, z zakrystią w zamknięciu. Wieża o ścianach pochyłych, z nadwieszoną izbicą, słupy nośne ujmują babiniec. Ściany nawy, prezbiterium i wieży pobite gontem, izbica wieży szalowana pionowo deskami. Dachy kryte blachą: nad nawą namiotowy, nad zachodnią częścią prezbiterium dwuspadowy, przechodzący w namiotowy, wielopołaciowy, oba w dolnej części łamane małymi uskokami; na wieży dach namiotowy z połaciami lokalnie wygiętymi nad tarczami zegarowymi w górnych częściach ścian izbicy; nad częścią babińca i nad kruchtą dachy dwuspadowe. Zwieńczenia wieży, nawy i prezbiterium podobne, w formie baniastych hełmów z pozornymi latarniami. Obiekt otacza współcześnie wykonane ogrodzenie, w które wkomponowano oryginalną dziewiętnastowieczną bramę wejściową.
Nakryte płaskimi stropami wnętrze jest bogato zdobione polichromią figuralną i ornamentalną, wykonaną przez Antoniego, Michała i Zygmunta Bogdańskich pod koniec XIX w. Na stropach sceny, przedstawiające Przemienienie Pańskie (w nawie), Matkę Boską z Dzieciątkiem (pod wieżą) oraz Wypędzenie kupców ze świątyni (w przedsionku). Na ścianach nawy naprzeciw siebie wymalowane postacie świętych: Cyryla i Metodego, Włodzimierza i Olgi oraz Heleny i Konstantyna. W cerkwi zachowała się znaczna ilość oryginalnego wyposażenia z przełomu XVIII i XIX w., w tym ikonostas być może jeszcze z XVIII w. W prezbiterium barokowy ołtarz główny. W nawie dwa ołtarze boczne, z których w lewym umieszczony jest obraz Zdjęcie z krzyża, zaś w prawym – Opieka Bogurodzicy.
Konserwacja ikonostasu została przeprowadzona po raz pierwszy w 1972 na miejscu w Hańczowej. Niestety, konserwacja została przeprowadzona w sposób nieprofesjonalny, co spowodowało powolne niszczenie ikonostasu. W związku z tym w latach 2006–2010 w pracowni konserwatorskiej w Nowym Sączu odrestaurowany został ponownie cały ikonostas. Po upadku PRL na terenie cerkwi miały miejsce dalsze prace konserwatorskie. M. in. do 2011 zostały odrestaurowane wszystkie polichromie (przedsionek, nawa główna) z wyjątkiem znajdujących się w prezbiterium.
Cerkiew została wpisana do rejestru zabytków 28 października 1961 pod nr 251/ZN.

Stadnina Koni Huculskich w Regietowie
W 1984 roku podjęto decyzję o budowie stadniny koni w Gładyszowie, a rok później przeniesiono tam pierwszą partię koni. W 1988 roku w SK Siary znajdowało się 50 klaczy.
W roku 2001 decyzją ANR siedziba i częściowa hodowla koni została przeniesiona do Regietowa do byłych obiektów po Spółdzielni Roliczej , gdzie powstały dwie stajnie hodowlane , stodoła , kryta ujeżdżalnia oraz karczma , a w roku 2005 do użytku został oddany budynek hotelowy "Gościniec Jaśmin". Z dniem 1 listopada 2013 rok Stadnina Koni Huculskich została włączona w struktury Kombinatu Rolnego Kietrz .
Regietów to malowniczo położona wieś u podnóża Góry Rotundy, z dala od przelotowych tras, wielkich metropolii, można powiedzieć „jeszcze nie odkryta” przez turystów. Cisza i spokój jakie tu panują umożliwiają wspaniały kontakt z przyrodą
.Regietów został wyludniony w 1947r podczas „Akcji Wisła”, stąd też słabe obecne zaludnienie wsi (116 mieszkańców). Dwie duże wsie – Regietów Górny i Regietów Dolny – zniknęły z powierzchni ziemi, pozostały tylko przydrożne krzyże, kapliczki i kamienne fundamenty po łemkowskich „chyrzach”.
Obecnie Regietów słynie z mającej tu swoją siedzibę Stadniny Koni Huculskich ( w listopadzie 2013 roku została włączona w struktury Kombinatu Rolnego Kietrz ) . Ośrodek rozwija się bardzo dynamicznie. Dysponujemy już nowymi stajniami hodowlanymi, karczmą, hotelem. Rośnie stado hodowlane koni rasy huculskiej (największe w Polsce i w Europie). Z dnia na dzień wzmaga się ruch turystyczny na terenie Stadniny, rośnie zainteresowanie końmi huculskimi, turystyką konną. Stadnina przyjmuje coraz szersze rzesze turystów z kraju i za granicy, a to wiąże się z poszerzaniem listy dostępnych atrakcji, świadczonych usług.

Andrzej Gulewicz MTV24
Fot.aut.
Autor: Andrzej Gulewicz

Komentarze


Brak komentarzy - Badź pierwszy!!!
Dodaj komentarz
Główna kolumna
partnerzy:
hej.mielec.pl sacz.in videobeskidy wmediach.pl andre-g.nazwa.pl capital24 krynica