Kolejna jesień w Kaliszu

Kalisz 26 września 2026r.

Sobotnia słoneczna aura ożywiła kaliską przyrodę. To już kolejna odsłona jesieni na przestrzeni lat na miejskich skwerach oraz w kaliskich parkach. Choć jeszcze niekolorowa, ale jakże piękna kolejna pora roku w mieście nad Prosną.

Dzięki doskonałym warunkom, wśród słonecznej i ciepłej pogody, mieszkańcy wyszli na spacery do przepięknego najstarszego w Polsce Parku Miejskiego a rowerzyści wyruszyli na swoje ulubione szlaki rowerowe. Po serii zimnych i deszczowych dni, w końcu przyroda przemówiła swoim głosem.

Również w blasku słońca inaczej prezentują się liczne kościoły i zabytki, które są ozdobą i chlubą Kalisza, bowiem miasto pamięta czasy Ptolemeusza, wczesnego średniowiecza oraz pierwszej i drugiej wojny światowej. To gród sławiony przez Adama Asnyka, Marię Konopnicką, Stefana Rogozińskiego czy Marię Dąbrowską, Tu zatrzymywał się również podczas licznych przejazdów Fryderyk Chopin. Mnóstwo miejsc do zwiedzania, mnóstwo śladów przeszłości.

*****

Park miejski w Kaliszu, położony jest w Śródmieściu, na pograniczu Rajskowa i Rypinka, nad Prosną, Swędrnią, Kanałem Bernardyńskim, Kanałem Rypinkowskim i Przekopem. Założony w 1798, wielokrotnie powiększany i przekształcany. W XIX wieku uważany był za najpiękniejszy polski ogród publiczny. Jest to najstarszy park miejski w Polsce, wpisany do rejestru zabytków w 1964r., w najstarszej części utrzymany w stylu ogrodu angielskiego.

Rzeka Prosna to jedna z najbardziej niedocenianych, a jednocześnie najbardziej urokliwych rzek Polski Zachodniej. Jako lewy dopływ Warty o długości 217 km, przez wieki pełniła niezwykle ważną funkcję polityczną – stanowiła historyczną granicę między Wielkopolską a Śląskiem, a w czasach zaborów wyznaczała linię między Prusami a Rosją. Dziś to przede wszystkim raj dla kajakarzy szukających świętego spokoju oraz rzeka, która dała początek najstarszemu miastu w Polsce – Kaliszowi.

Ratusz w Kaliszu – umiejscowiony w Śródmieściu Kalisza. Budowla neoklasycystyczna, wzniesiona w latach 1920–1924 staraniem Komitetu Odbudowy Kalisza wg projektu Sylwestra Pajzderskiego w oparciu o wcześniejsze projekty Stefana Szyllera; wpisany do rejestru zabytków w 1993.

Wcześniej w pobliżu obecnego ratusza stał dwupiętrowy ratusz gotycki z wieżą, wzmiankowany po raz pierwszy w 1426. Ratusz ten został przebudowany w stylu renesansowym w XVI w. Budynek spłonął w 1792. Kolejny ratusz zbudowano w 1888 według projektu Józefa Chrzanowskiego, budynek ratusza został podpalony w czasie burzenia Kalisza w 1914 przez wojska pruskie. W 2006 Narodowy Bank Polski wyemitował obiegową monetę okolicznościową o nominale 2 zł w serii „Historyczne Miasta Polski” z wizerunkiem ratusza w Kaliszu. W 2014 podczas prac remontowych odkryto fragmenty murów XIX-wiecznego ratusza z zachowanymi łukami.W 2019 podczas prac termoizolacyjnych natrafiono na głębokości około 3 m na pozostałości fundamentów gotyckiego ratusza z XIV w., który został rozebrany pod koniec XVIII w.

Teatr im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu – wojewódzka instytucja kultury, założony w 1801 przez Wojciecha Bogusławskiego, honorowa scena narodowa. Spośród działających do dzisiaj teatrów dramatycznych w Polsce tylko dwa są od niego starsze. Od 1936 nosi imię założyciela, a od 1961 organizuje Kaliskie Spotkania Teatralne. Budynek teatru został  wzniesiony w latach 1920–1923 według projektu Czesława Przybylskiego. Został wpisany do rejestru zabytków w 1979r.

Pierwszy drewniany budynek teatru wzniesiony przez Bogusławskiego w 1801 roku rozpadł się po 15 latach. W latach 30. XIX wieku teatr odbudowano w jego współczesnym miejscu, jednak spłonął on w pożarze miasta w kwietniu 1858 roku. Ponad 40 lat przedstawienia odbywały się w zaadaptowanej do tego celu ujeżdżalni, a później w prowizorycznym, drewnianym teatrze zimowym. W latach 1896–1900 wzniesiono neorenesansowy gmach teatru według projektu Józefa Chrzanowskiego. Budynek jednak został spalony przez Niemców w czasie burzenia Kalisza w 1914. W 1920 rozpoczęto trwającą 16 lat budowę obecnego budynku według projektu Czesława Przybylskiego.

Mury miejskie w Kaliszu – ciąg murów miejskich wraz z budowlami o charakterze obronnym (m.in. bramami i basztami), otaczający niegdyś obszar całego Kalisza (obecnie Śródmieście), a którego fragmenty zachowały się do dziś.

Kalisz został otoczony murami obronnymi w połowie XIV wieku, a ich budowę przypisuje się królowi Kazimierzowi Wielkiemu. Umocnienia, których wysokość wahała się od 6 do 9 metrów, a szerokość od 1 do 1,5 metra, były otoczone ze wszystkich stron odnogami rzeki Prosny. Do miasta można było się dostać tylko przez jedną z 4 bram miejskich. Od strony wschodniej do murów przylegał Zamek Królewski, który spłonął w pożarze miasta w 1537 roku. Wówczas to przeprowadzono największą modernizację murów obronnych, trwającą kilka lat, a w jej trakcie m.in. rozbudowano dwie główne bramy miejskie, Wrocławską i Toruńską.

Legenda Baszty Doprotki w Kaliszu opowiada o zamurowanej córce kasztelana, która umarła tam z głodu. Baszta Dorotka, jako jedyna zachowana pokazuje fragment murów Kalisza. Pełni obecnie rolę atrakcji spacerowej i punktu orientacyjnego.

Bazylika kolegiacka Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Kaliszu – kościół w Kaliszu, w Śródmieściu, przy placu św. Józefa, wzniesiony w 1353 z fundacji abpa Jarosława z Bogorii i Skotnik w miejscu wcześniejszego, przebudowany po 1790, późnobarokowy, z gotyckim prezbiterium; kościół farny. Od 1359 kolegiata, od 1978 bazylika mniejsza. Wpisany do rejestru zabytków w 1965. Bazylika pełni też funkcję sanktuarium św. Józefa z Nazaretu.

Andrzej Gulewicz  MTV 24

Fot. aut.